Tıbbun Nebevi’yi ve Geleneksel Tıp uygulamalarını incelerken çok dikkatimi çeken bir rivayetle karşılaştım. Diyetisyen olarak bizler her ne kadar sağlıklı kilo verme yolundaki rehberliğimizle anılsak da sık karşılaştığımız bir diğer tablo ise kilo alamamak. Hatta öyle ki kilo almanın vermekten çok daha zor olduğu söylenir toplumumuzda. İşin en acı tarafı ise böyle bireylere ‘yesin de ne yerse yesin, kilo alsın’ tavsiyesinin verilmesi veya bireylerin böyle bir düşünceyle yüksek kalorili, sağlık üzerinde ciddi riskleri olan besinlere yönelmeleri. Maalesef bu tablonun sonunda ise yine klinikte çok sık gördüğümüz ideal kilosuna yakın, gayet fit gözüken ama yağ oranı çok yüksek hatta obez diyebileceğimiz bireyler ve kötü kan yağ profili ile karşılaşıyoruz. Oysaki bizler seanslarda böyle bireylere; tüketemeyecekleri, sevmedikleri, yüksek kalorili besinler vermiyoruz. İştahsızlıklarının ve/veya kilo alamamalarının (yediğini düşünse bile) ana sebebine odaklanarak bir yol çizmeye çalışıyoruz. Bu her bireyde çok farklı oluyor tabi ki. Yaşına, cinsiyetine, hayat şekline, genetik yapısına, mevcut hastalıklarına göre değerlendiriyoruz. Bunun yanına sıra besinlerin mizaçları da çok önemli. Bireyi çözmeye çalışırken bir yandan besinleri güzel bir strateji ile beslenme planına dahil etmemiz gerekiyor.

İşte karşılaştığım bu rivayet de bu yolculukta bize ışık oluyor, birlikte bakalım;

1. Rivayetin Kaynağı ve Sıhhati

Hz. Âişe (r.a.) Validemizden nakledilen rivayet şu şekildedir:

“Annem, beni Resûlullah (s.a.s.) ile evlendirmek amacıyla kilo almamı istedi. Fakat bana yedirdiği şeylerin hiçbiri fayda vermedi. Sonunda bana taze hurma ile acuru (veya salatalığı) birlikte yedirdi; işte o zaman en güzel şekilde kilo aldım.”

Hadisin Kaynakları ve Sıhhati:

• Kaynaklar: Bu rivayet Sünen-i Ebû Dâvûd (Tıb, 20) ve Sünen-i İbn Mâce (Etime, 37) başta olmak üzere Müsned-i Ahmed b. Hanbel gibi temel hadis kaynaklarında yer almaktadır.
• Sıhhat Derecesi: Hadis alimleri (başta İbn Hacer el-Askalânî, Nevevî ve Elbânî olmak üzere) bu rivayetin senedinin sahih (güvenilir) olduğunu belirtmişlerdir.

Alimlerin Görüşleri ve Şerhleri:

• İbnü’l-Kayyim el-Cevziyye (Tıbb-ı Nebevî): İbnü’l-Kayyim, hurma ve salatalığın (veya acurun) birlikte tüketilmesinin mizacı dengelediğini söyler. Ona göre hurmanın yapısındaki sıcaklık/kuruluk ile salatalığın yapısındaki soğukluk/yaşlık birbirini nötrler. Böylece mideyi yormadan sağlıklı bir beslenme sağlanır.
• İbn Hacer el-Askalânî: Hadisi şerh ederken, bu ikilinin aşırı zayıflık çeken (zayıflığı bünyesine zarar veren) kişiler için besleyici bir tedavi formülü olarak kullanıldığını ifade eder.

2. Geleneksel Tıp Açısından Hikmeti

Geleneksel Tıp anlayışında beden sağlığı “mizaç dengesi” üzerinden açıklanır:

• Mizaç Dengeleme: Hurma sıcak ve kuru (yüksek enerjili, ısıtıcı); salatalık veya acur ise soğuk ve yaş (serinletici, nemlendirici) bir gıdadır.
• Tek başına yoğun hurma tüketimi bünyede hararet, sivilce veya sindirim zorluğu yapabilir. Tek başına salatalık tüketimi ise mideyi soğutabilir veya şişkinlik yapabilir.
• İkisi birlikte yendiğinde, salatalığın serinletici ve nemlendirici etkisi hurmanın ağırlığını kırar. Böylece sindirim kolaylaşır, besin ögeleri vücut tarafından rahatça emilir.

3. Günümüz Bilimsel Kaynaklarına Göre Hikmeti

Günümüz modern beslenme ve diyetetik bilimi açısından ise bu ikilinin kombinasyonu tam bir metabolik uyum ve sağlıklı kilo alma modelidir:

A. Kalori Doygunluğu ve Kolay Tüketim

Kilo almak isteyen zayıf kişilerde en sık gördüğümüz problem çabuk doymalarıdır. Hurma yoğun bir glukoz, fruktoz ve kalori kaynağıdır. Ancak tek başına yenildiğinde aşırı tatlılığı iştahı kapatabilir veya iç kıyabilir. Salatalık ise yüksek su oranı ve ferahlatıcı yapısıyla hurmanın bu ağır tadını dengeler, böylece kişinin zorlanmadan yeterli kaloriyi almasını sağlar.

B. Kan Şekeri Dengesi (Glisemik İndeks)

• Hurma yüksek glisemik indekse sahiptir; kan şekerini hızlı yükseltebilir.
• Salatalık ise yüksek su ve lif içeriğiyle glisemik yükü düşürür.
• Bu sayede kan şekerinde ani fırlama ve çöküşler yaşanmaz. Sağlıklı bir insülin salınımı gerçekleşir.
• Bu ikili küçük hacimde güzel miktarda kalori sağlarken, kilo almak isteyen bireylerde sık görülen, dengesiz kan şekeri tablosunun önüne geçer. Beslenme planlarında yüksek şeker içeren meyveleri tek başına vermememizin sebebi de budur.

C. Sindirim Hızı ve Hidrasyon

• Elektrolit ve Su Dengesi: Salatalık %95 oranında sudan oluşur ve potasyum açısından zengindir. Hurma ise magnezyum, demir ve lif depolar.
• Mideye giren bu kombinasyon, hücresel düzeyde hidrasyon sağlarken lif sayesinde bağırsak hareketlerini düzenler. Besinlerin emilim kapasitesini artırarak “sağlıklı kilo alımına” (yağ veya kas dokusu olarak dengeli depolamaya) yardımcı olur.

Her birey çok özel ve farklı olduğu gibi her besin de çok özel ve farklıdır. Her insanın mizacı olduğu gibi her besinin de mizacı vardır. Bunları bilmek, bunlara göre hareket etmek sağlıklı beslenme yolculuğunu hayat şekli haline getirmemizi kolaylaştırır inşallah. Bu iki besin gibi yüzyıllardır uygulanan ve belki bizlerin de uyguladığı ama nedeninin/faydasının farkına varmadığı birçok kombinasyonlara diğer yazılarımızda değineceğiz inşallah.